کتاب توسعه _ کتاب چهارم ۱۴۰۴ منتشر شد
وقتی آینده به امروز میرسد!
کتاب توسعه منتشر شد …
سالها از آینده سخن میگوییم؛ از ایرانی که میتواند آبادتر، آزادتر و برخوردارتر باشد. برای رسیدن به آن، هدف میگذاریم، سند مینویسیم و افق ترسیم میکنیم. اما زمانی فرا میرسد که آینده، دیگر وعدهای دور نیست؛ به امروز رسیده است و میتوان پرسید: از آنچه برای خود میخواستیم، چه اندازه تحقق یافته است؟ این مجلد «کتاب توسعه» در چنین نقطهای ایستاده است؛ در پایان افق ۱۴۰۴، هنگامی که سنجیدن فاصله میان آرزوهای ملی و واقعیت زندگی ایرانیان، معنایی فراتر از یک ارزیابی سالانه پیدا میکند.
«کتاب توسعه» اکنون به ششمین سال فعالیت خود رسیده است. از نخستین کوششها در سال ۱۳۹۹ تاکنون، پرسشی پیوسته ما را به ادامه این کار فراخوانده است: ایران در مسیر توسعه کجا ایستاده و چگونه میتوان این موقعیت را روشنتر دید؟ پاسخ به این پرسش، به حافظهای نیاز دارد که تغییرات را ثبت کند، امکان مقایسه فراهم آورد و نگذارد واقعیتهای مهم در میان خبرهای روزانه و روایتهای گذرا گم شوند. استمرار انتشار این مجموعه، کوششی برای ساختن چنین حافظهای است؛ حافظهای که بتوان با رجوع به آن، هم درباره عملکرد گذشته پرسید و هم تصمیمهای آینده را سنجیدهتر گرفت.
در مجلد حاضر، رصد جایگاه کشورها در پنج منظر اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، زیستمحیطی و فردی ادامه یافته است. در کنار تصویر کلی توسعه، تفاوت میان این منظرها نیز اهمیت دارد؛ زیرا یک رتبه واحد میتواند ناهمگونیهای بزرگی را در خود پنهان کند. کشوری ممکن است در تولید و درآمد پیش برود، اما در کیفیت محیط زیست یا مشارکت شهروندان عقب بماند. در ایران نیز فاصله میان برخی ظرفیتهای فردی و عملکرد ضعیفتر در دیگر عرصهها، پرسشی اساسی پیش روی ما میگذارد: چرا تواناییهای موجود، به همان اندازه به بهبود زندگی جمعی تبدیل نمیشوند؟ توجه به قدرت خرید در سنجش اقتصادی این مجلد نیز، پیوند ارزیابی توسعه با تجربه ملموس زندگی مردم را پررنگتر کرده است.
برای نزدیک شدن به پاسخ، در این کتاب به روابط میان شاخصها نیز پرداختهایم. تحلیل شبکهای در سه سطح خرد، میانی و کلان، تلاشی است برای فهم اینکه ضعف در یک حوزه چگونه میتواند حاصل کوششها در حوزههای دیگر را محدود کند. آموزش، نوآوری، کیفیت نهادها، سرمایه اجتماعی و محیط زیست، هر یک در پیوند با دیگر اجزای توسعه معنا پیدا میکنند. از این منظر، شناخت گلوگاهها به ما کمک میکند بفهمیم چرا گاهی با وجود فعالیتهای فراوان و صرف منابع بسیار، تغییر مطلوب در زندگی مردم رخ نمیدهد و کدام پیوندها به توجه بیشتری نیاز دارند.
رسیدن به پایان افق ۱۴۰۴، فرصتی فراهم کرده است تا مسئله دیگری را نیز بررسی کنیم: چه چیزی میان تدوین یک چشمانداز و تحقق آن قرار میگیرد؟ موردپژوهی ایران در این مجلد، به فاصله میان اهداف سند چشمانداز و وضعیت تحققیافته میپردازد و شرایط برنامهپذیری و اجراپذیری توسعه را بررسی میکند. اهمیت این بازخوانی در درسهایی است که برای کوششهای بعدی دارد؛ اینکه هدفهای ملی چگونه با ساختار تصمیمگیری، مشارکت جامعه، ظرفیت اجرا و امکان یادگیری از خطاها پیوند میخورند.
بخش دیگر این گزارش، تجربه چین و پرسش درباره رابطه اقتصاد و سیاست را به بحث میگذارد. رشد چشمگیر اقتصادی این کشور، در کنار ویژگیهای ساختار سیاسی و اداری آن، فرصتی برای تأمل درباره سازوکارهای پیشرفت و مسئله پایداری آن فراهم میآورد. مقصود از این مطالعه، شناخت دقیقتر ترتیباتی است که در بستر تاریخی معینی شکل گرفتهاند؛ شناختی که میتواند قضاوتهای شتابزده درباره الگوهای توسعه را به پرسشهایی جدیتر و آموزندهتر تبدیل کند.
ما در پویش فکری توسعه، ادامه این رصد را بخشی از مسئولیت خود در برابر آینده ایران میدانیم. اعتبار این کوشش نیز به امکان بررسی، نقد و اصلاح آن وابسته است. از همین رو، مبانی نظری و روشهای محاسبه و تحلیل در کتاب توضیح داده شدهاند تا خواننده بتواند درباره مسیر رسیدن به نتایج داوری کند. امیدواریم این مجموعه برای پژوهشگران، سیاستگذاران، فعالان اقتصادی و شهروندان دغدغهمند، زمینهای مشترک برای فهم و گفتوگو فراهم آورد.
ششمین سال این کوشش را با این باور ادامه میدهیم که شناخت دقیق، خود بخشی از توانِ تغییر است. دیدن فاصلهها میتواند دشوار باشد، اما به ما امکان میدهد مسئولانهتر انتخاب کنیم. آینده ایران از تصمیمهای امروز ما شکل میگیرد؛ و کیفیت این تصمیمها، به اندازهای که واقعیت را میشناسیم و از تجربه میآموزیم، وابسته است.
برای حمایت از تداوم تولید و انتشار کتاب توسعه، اینجا کلیک کنید.
دیدگاهتان را بنویسید